آموزشیاقتصادی

نرخ ارز بانک مرکزی در ۱۲ آبان ۱۴۰۵؛ نرخ سنا، نیما و حواله چه فرقی دارند؟

نرخ ارز بانک مرکزی برای هر دلار آمریکا در صفحه‌ی نرخ ارز این بانک با تاریخ ۱۲ آبان ۱۴۰۵ برابر ۱٬۸۸۲٬۹۱۷ ریال بود. در خبرهای اقتصادی نام‌های دیگری هم برای نرخ دلار دیده می‌شود، مثل نرخ سنا، نرخ نیما، نرخ حواله و نرخ آزاد. هر نام به منبع و سازوکار جدایی اشاره دارد. پس در هر خبر باید دید عدد به کدام نرخ مربوط است. این مقاله فقط نرخ صفحه‌ی بانک مرکزی را گزارش می‌کند و نرخ بازار آزاد را گزارش نمی‌کند.

آخرین به‌روزرسانی: ۱۲ آبان ۱۴۰۵

فهرست مطالب

نرخ دلار در خبرهای ایران چه نام‌هایی دارد؟

در خبرهای ایران برای دلار بیش از یک نرخ می‌آید و هر نرخ نام جدایی دارد. نام‌هایی مثل نرخ سنا و نرخ نیما در گزارش‌های خبری به کار می‌روند. همشهری آنلاین در گزارشی در شهریور ۱۳۹۷ نوشت برخی نرخ این دو سامانه را با هم مقایسه می‌کنند. به نوشته‌ی همین گزارش در آن زمان، این دو نرخ به هم ربطی نداشتند.

این مقاله تصویری از روز ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶) است. همه‌ی عددها به ریال است، چون صفحه‌ی نرخ ارز بانک مرکزی ریال را به کار می‌برد.

نرخ ارز بانک مرکزی چیست؟

نرخ ارز بانک مرکزی عددی است که بانک مرکزی برای هر ارز در صفحه‌ی نرخ ارز خود منتشر می‌کند. این صفحه برای تاریخ ۱۴۰۵/۰۸/۱۲ نرخ هر دلار آمریکا را ۱٬۸۸۲٬۹۱۷ ریال نشان می‌داد. صفحه ساعت انتشار را نشان نمی‌دهد. ما آن را ساعت ۲۱:۰۶ به وقت تهران خواندیم.

بانک مرکزی بالای همین جدول یک توضیح کوتاه آورده است: «نرخ حواله براساس عملکرد روز کاری گذشته معاملات ارزی انجام شده در تالار حواله ارز مرکز مبادله ارز و طلای ایران محاسبه می شود». یعنی به نوشته‌ی بانک مرکزی، نرخ حواله از معاملات حواله‌ای روز کاری قبل به دست می‌آید.

نرخ رسمی یعنی چه؟

نرخ رسمی در اقتصاد به نرخی گفته می‌شود که دولت یا یک نهاد رسمی تعیین یا اعلام می‌کند. ویکی‌پدیای انگلیسی هم در مدخل بازار سیاه از نرخ رسمی در برابر نرخ موازی حرف می‌زند. صفحه‌ی نرخ ارز بانک مرکزی خودش واژه‌ی «رسمی» را به کار نمی‌برد. پس هر وقت خبری از نرخ رسمی حرف می‌زند، ببینید عدد را کدام نهاد منتشر کرده است.

نرخ سنا چیست؟

نرخ سنا میانگین نرخ خرید و فروش ارز در معاملات ثبت‌شده‌ی صرافی‌های مجاز است. صرافی یعنی دفتری که کارش خرید و فروش ارز است. طبق توضیح رده، سنا مخفف «سامانه نظارت ارز» است. صرافی‌های مجاز معاملات خود را در این سامانه ثبت می‌کنند و میانگین نرخ‌ها از همین داده‌ها محاسبه می‌شود.

گزارش ۱۳۹۷ همشهری آنلاین هم به نقل از ایرنا همین سازوکار را توضیح می‌دهد. به نوشته‌ی آن گزارش، سنا میانگین وزنی نرخ خرید و فروش صرافی‌های مجاز را از ساعت ۸ تا ۱۸ اعلام می‌کرد. میانگین وزنی یعنی معامله‌ی بزرگ‌تر سهم بیشتری در میانگین دارد.

طبق رده، «دلار سنا» ارز جدایی نیست و همان دلار آمریکاست. رده همچنین می‌نویسد نرخ سنا و نرخ بازار آزاد الزاماً برابر نیستند.

نرخ نیما چیست؟

نیما سامانه‌ای برای معاملات حواله‌ای ارز میان صادرکنندگان و واردکنندگان بود. طبق رده، صادرکنندگان ارز حاصل از صادرات را در آن عرضه می‌کردند و واردکنندگان ارز مورد نیاز خود را از آن می‌گرفتند. همشهری آنلاین هم در ۱۳۹۷ به نقل از دبیرکل کانون صرافان نوشت این بازار ویژه‌ی بازرگانان است و با مردم عادی ارتباطی ندارد.

ساختار این بازار در سال ۱۴۰۳ تغییر کرد. طبق رده، بانک مرکزی از آذر ۱۴۰۳ راه‌اندازی بازار ارز تجاری مرکز مبادله‌ی ارز و طلای ایران را آغاز کرد. به نوشته‌ی همین منبع، معاملات تجاری از ابتدای بهمن همان سال به این بازار منتقل شد. پس اگر خبری از نرخ نیما حرف می‌زند، تاریخ خبر را هم ببینید.

نرخ حواله چیست؟

نرخ حواله قیمت ارزی است که از حسابی به حساب دیگر منتقل می‌شود، نه به‌صورت اسکناس دست‌به‌دست. همشهری آنلاین هم در ۱۳۹۷ نوشت معاملات نیما به شکل حواله انجام می‌شود.

نرخ آزاد چیست؟

نرخ آزاد یا نرخ بازار آزاد قیمتی است که در خرید و فروش بیرون از سامانه‌های رسمی شکل می‌گیرد. رده آن را قیمت معاملاتی در بازار غیررسمی ارز توصیف می‌کند. این مقاله نرخ بازار آزاد را گزارش نمی‌کند و هیچ عددی از آن نمی‌آورد. هیچ‌کدام از نرخ‌ها هم در این مقاله نرخ «درست» یا «اصلی» نامیده نمی‌شود.

نام‌های نرخ دلار در اخبار ایران و منبع هر کدام: بانک مرکزی، سنا، نیما، حواله و نرخ آزاد

فرض کنید صبح در یک خبر نرخ سنا را می‌خوانید و عصر در خبر دیگری نرخ صفحه‌ی بانک مرکزی را. فرض کنید این دو عدد با هم فرق دارند. هر دو خبر می‌تواند درست باشد، چون هر کدام از نرخ دیگری حرف می‌زند. اول نام نرخ را در هر خبر پیدا کنید و بعد عددها را کنار هم بگذارید.

بیشتر بخوانید: نرخ بهره واقعی چیست؟ آموزش کامل Real Interest Rate و اثر آن بر بیت‌کوین

چرا یک ارز ممکن است چند نرخ داشته باشد؟

طبق ویکی‌پدیا، نرخ موازی ارز ممکن است به چند دلیل کلی شکل بگیرد. نرخ موازی یعنی نرخی که کنار نرخ رسمی و بیرون از آن معامله می‌شود. مدخل بازار سیاه در ویکی‌پدیای انگلیسی این حالت‌ها را نام می‌برد:

  • دولت نرخ ارز را خودش تعیین می‌کند و این نرخ ممکن است با قیمت بازار فاصله داشته باشد.
  • خرید ارز با نرخ رسمی فقط برای برخی مصارف مجاز است و بقیه با نرخ دیگری خرید می‌کنند.
  • خرید یا نگهداری ارز خارجی دشوار یا محدود است و خریدار برای دسترسی به آن مبلغ بیشتری می‌پردازد.
  • در دوره‌های تورم و بی‌ثباتی، مردم ممکن است بخشی از پول ملی را با ارز خارجی جایگزین کنند.

این توضیح‌ها کلی است و به کشور خاصی اشاره نمی‌کند. این مقاله سهم هیچ‌کدام از این عوامل را در ایران اندازه نگرفته است.

تورم چه نقشی دارد؟

تورم یعنی بالا رفتن عمومی قیمت‌ها در طول زمان. طبق جدول نرخ تورم بانک مرکزی، نرخ تورم منتهی به شهریور ۱۴۰۵ برابر ۶۸.۴ درصد بود. بانک مرکزی این عدد را «نرخ تورم منتهی به ماه» می‌نامد. همین رقم برای فروردین ۱۴۰۵ برابر ۵۰.۶ درصد و برای مرداد ۶۵.۱ درصد بود. در شش ماه اول سال این رقم هر ماه بالاتر رفت. ما این جدول را ساعت ۲۱:۰۷ به وقت تهران خواندیم و رقم مهر هنوز در آن نبود.

تورم بالا یکی از حالت‌هایی است که ویکی‌پدیا در کنار شکل‌گیری نرخ موازی نام می‌برد. این مقاله رابطه‌ی عددی تورم و نرخ‌های ارز را اندازه نگرفته است.

چندنرخی بودن ارز در ایران سابقه دارد؟

بله، ارز در ایران پیش‌تر هم بیش از یک نرخ داشته است. طبق مدخل «Iranian rial» در ویکی‌پدیای انگلیسی، نظام ارزی ایران تا سال ۲۰۰۲ میلادی چندنرخی بود. در آن نظام شرکت‌های دولتی و شبه‌دولتی از نرخ ترجیحی یا رسمی حدود ۱٬۷۵۰ ریال برای هر دلار استفاده می‌کردند.

در مارس ۲۰۰۲ این نظام کنار گذاشته شد و یک نرخ واحد جای آن را گرفت. طبق همین مدخل، در سال ۲۰۱۲ ارز با نرخ رسمی ۱۲٬۲۶۰ ریال به اولویت‌هایی مثل غذا و دارو اختصاص داشت.

خط زمانی چندنرخی بودن ارز در ایران از ۲۰۰۲ تا ۱۴۰۳

تیتر نرخ دلار را چطور بخوانیم؟

هر عدد دلار وقتی معنا دارد که بدانیم کدام نرخ است و چه زمانی ثبت شده است. این پرسش‌ها کمک می‌کند دو خبر به‌ظاهر متناقض را درست بخوانید:

  • این عدد نرخ صفحه‌ی بانک مرکزی است، نرخ سنا، نرخ نیما، نرخ حواله یا نرخ آزاد؟
  • عدد را چه منبعی منتشر کرده و در چه تاریخ و ساعتی؟
  • عدد به ریال است یا به تومان؟
  • خبر از نرخ خرید حرف می‌زند، نرخ فروش یا میانگین این دو؟

فرض کنید تیتری می‌خوانید که فقط می‌گوید «دلار امروز گران شد» و در متن خبر نام نرخ نیامده است. در این حالت نمی‌توان فهمید عدد به کدام نرخ مربوط است. پس بهتر است آن عدد را با عدد خبر دیگری مقایسه نکنید، مگر این‌که نام هر دو نرخ را بدانید.

نکته‌ی مهم: این‌ها صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارند و توصیه‌ای نیستند.

از پس‌انداز و سرمایه‌گذاری تا وام و خرید قسطی، همه‌ی خدمات رابین‌هود را یک‌جا ببینید.

ورود به اپلیکیشن

سوالات متداول درباره‌ی نرخ ارز بانک مرکزی و نرخ سنا

نرخ ارز بانک مرکزی در ۱۲ آبان ۱۴۰۵ چقدر بود؟

صفحه‌ی نرخ ارز بانک مرکزی برای تاریخ ۱۴۰۵/۰۸/۱۲ نرخ هر دلار آمریکا را ۱٬۸۸۲٬۹۱۷ ریال نشان می‌داد. این صفحه ساعت انتشار ندارد و ما آن را ساعت ۲۱:۰۶ به وقت تهران خواندیم.

نرخ سنا چیست؟

نرخ سنا میانگین نرخ خرید و فروش ارز در معاملاتی است که صرافی‌های مجاز در سامانه‌ی نظارت ارز ثبت می‌کنند.

نرخ سنا با نرخ نیما چه فرقی دارد؟

سنا معاملات صرافی‌های مجاز را ثبت می‌کند. نیما بستری برای معاملات حواله‌ای صادرکنندگان و واردکنندگان بود. طبق رده، معاملات تجاری از بهمن ۱۴۰۳ به بازار ارز تجاری مرکز مبادله منتقل شد.

نرخ حواله با نرخ اسکناس چه فرقی دارد؟

نرخ حواله برای ارزی است که از حسابی به حساب دیگر منتقل می‌شود و نرخ اسکناس برای خود اسکناس است. بانک مرکزی می‌نویسد نرخ حواله از معاملات روز کاری گذشته در تالار حواله‌ی ارز مرکز مبادله محاسبه می‌شود.

آیا می‌توان از سامانه‌ی سنا دلار خرید؟

خیر. طبق رده، سنا صرافی اینترنتی نیست و معاملات صرافی‌ها را ثبت می‌کند. دیدن یک نرخ در سنا به معنای امکان خرید با همان نرخ نیست.

چرا این مقاله نرخ بازار آزاد را نمی‌آورد؟

این مقاله فقط نرخی را گزارش می‌کند که بانک مرکزی در صفحه‌ی خود منتشر کرده است. نرخ بازار آزاد در اینجا فقط به‌عنوان یک مفهوم توضیح داده می‌شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا

همکاران و همراهان رابین هود